Ý dĩ (bo bo) là gì, ai nên ăn?

Múc bát chè sâm bổ lượng, thấy mấy hạt tròn trắng, dẻo dẻo, có rãnh ở giữa. Đó là ý dĩ – còn gọi là bo bo, hạt cườm, mễ nhân. Loại hạt này quen mặt nhưng ít người biết rõ về nó.

Ý dĩ là gì?

Ý dĩ là hạt của một loại cây họ lúa, thân cao, lá dài giống cây ngô non. Ở nước ta, ý dĩ được trồng ở nhiều vùng trung du, miền núi. Hạt sau khi bóc vỏ cứng bên ngoài có màu trắng ngà, hình tròn hơi dẹt, có một rãnh dọc ở giữa.

Cần phân biệt: ý dĩ khác với lúa mạch (đại mạch) dù đôi khi cùng được gọi là “bo bo” ở một số nơi. Hạt ý dĩ thường to hơn, rãnh rõ hơn.

Ý dĩ có gì?

Theo kiến thức dinh dưỡng phổ thông, ý dĩ là một loại ngũ cốc:

• Tinh bột: thành phần chính, cung cấp năng lượng.
• Đạm thực vật: ý dĩ được xem là loại ngũ cốc có lượng đạm khá so với nhiều loại khác.

Khi nấu chín, ý dĩ mềm, hơi dẻo, vị nhạt thanh, dễ kết hợp với nhiều món ngọt lẫn mặn.

Theo quan niệm Đông y

Đây là kinh nghiệm truyền thống, nên kết hợp với chế độ ăn cân đối, không xem ý dĩ là món có tác dụng đặc biệt.

Ai có thể ăn ý dĩ?

• Người muốn thay bớt cơm trắng bằng ngũ cốc khác cho bữa ăn đa dạng.
• Người hay thấy nặng nề, uể oải khi trời ẩm (theo quan niệm Đông y).
• Người thích món chè, cháo thanh mát mùa hè.
• Người cần thêm chất xơ, đạm thực vật trong bữa ăn.

Ai cần lưu ý?

• Người hay lạnh bụng, tiểu nhiều: ý dĩ tính mát, nên dùng ít và nấu ấm.

Cách nấu ý dĩ ngon

Sơ chế

• Vo sạch, ngâm nước 3–4 tiếng hoặc qua đêm cho hạt mềm.
• Có thể rang sơ trên chảo nóng đến khi hơi vàng: hạt thơm hơn, theo quan niệm Đông y giảm bớt tính mát.

Ba món đơn giản

• Cháo ý dĩ: nấu cùng gạo theo tỷ lệ khoảng 1 phần ý dĩ, 2 phần gạo, ninh nhừ.
• Chè ý dĩ đậu xanh: nấu ý dĩ mềm trước, thêm đậu xanh, nêm đường phèn vừa ăn.
• Canh ý dĩ hầm xương: ý dĩ ngâm mềm, hầm cùng xương và củ cải, cà rốt.

Mẹo chọn và bảo quản ý dĩ

• Chọn hạt trắng ngà tự nhiên, đều, không vỡ vụn, không mùi mốc.
• Tránh hạt trắng bóng bất thường hoặc có mùi hắc lạ.
• Đựng hũ kín, để nơi khô ráo; mùa nồm có thể cất ngăn mát tủ lạnh.

Ý dĩ là loại hạt giản dị, dễ nấu, giúp bữa ăn đa dạng hơn. Thỉnh thoảng thay vài bữa cơm bằng cháo ý dĩ, hay buổi chiều có cốc thức uống từ ý dĩ, cũng là cách làm mới thực đơn gia đình.